ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ)

Гаухар Эшбекова; Ұлан Үмітқалиев; Ақбөпе Саутбекова

Аңдатпа

Бүгінгі күні халық арасында көшпелі қазақ қоғамының дәстүрлі
ұлттық зергерлік бұйымдарына деген қызығушылық артып отыр. Алайда әшекей
бұйымдарды тек сәндік мақсатта ғана қолдану және оларда бейнеленген ою-
өрнектер мен пішіндердің мазмұндық идеясын жеткілікті дәрежеде білмеу
зерттеу жұмысының басты мәселесінің біріне айналып отыр. Мақаланың мақсаты
– зергерлік әшекейлерде көрініс тапқан аспан әлеміне қатысты символдары
бар этнографиялық жәдігерлердің қазақ өркениетіндегі орны мен маңызын
айқындау. Зерттеу барысында жалпы ғылыми және арнайы әдістер, соның ішінде
семиотикалық және интерпретация жасау әдістері пайдаланылды. Аталған әдістер
зерттеу тақырыбының мазмұнын жан-жақты зерттеуге мүмкіндік береді.
Зерттеу жұмысында Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі қорында
сақталған ХIХ–ХХ ғасырларды қамтитын зергерлік бұйымдардағы космологиялық
символдар мен сакралдық мәні және олардың атқаратын функциясы қарастырылады.
Зерттеу нәтижелері дәстүрлі әшекейлерді тек қана сәндік-қолданбалы бұйым
емес, сонымен бірге космологиялық жүйелермен сабақтас күрделі сакралдық
мағынаға ие этнографиялық мұра ретінде қарастыруға жол ашты. Әшекейлердегі
өрнектер мен пішіндер халықтың табиғат, аспан және адам болмысымен
байланысын көркем түрде жеткізіп, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан рухани тәжірибе
ретінде сақталғанын дәлелдейді.

Күн, ай, жұлдыз, ай сырға, белдік, бойтұмар, шолпы, тамақша, ою-өрнек, космологиялық түсінік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ). «Мәдени мұра». 113, 2 (Jun. 2026), 168–178.

(1)ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ). main 2026, 113 (2), 168-178.

ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ). (2026). «Мәдени мұра», 113(2), 168-178. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/552

ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ). «Мәдени мұра», [S. l.], v. 113, n. 2, p. 168–178, 2026. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/552. Acesso em: 10 oct. 2026.

“ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ)”. 2026. «Мәдени мұра» 113 (2): 168-78. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/552.

“ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ)” (2026) «Мәдени мұра», 113(2), pp. 168–178. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/552 (Accessed: 10 October 2026).

[1]“ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ)”, main, vol. 113, no. 2, pp. 168–178, Jun. 2026, Accessed: Oct. 10, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/552

“ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ)”. «Мәдени мұра», vol. 113, no. 2, June 2026, pp. 168-7, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/552.

“ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ)”. «Мәдени мұра» 113, no. 2 (June 30, 2026): 168–178. Accessed October 10, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/552.

1.ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ). main [Internet]. 2026 Jun. 30 [cited 2026 Oct. 10];113(2):168-7. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/552

1.ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ЗЕРГЕРЛІК БҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ СИМВОЛДАР МЕН САКРАЛДЫҚ ТҮСІНІКТЕР (ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ МУЗЕЙІ МАТЕРИАЛДАРЫ НЕГІЗІНДЕ). main. 2026;113(2):168-178. Accessed October 10, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/552