Аңдатпа
Мақаланың мақсаты – б.з.б. ІІІ ғ. – б.з. ХІІ ғ. аралығында керуен
жолдары өткен қоныстар мен бекеттердің пайда болуының негізгі себебі ретінде
Талас-Аса аймағының сумен қамтамасыз етілу деңгейінің үлестірілу заңдылықтарын
айқындау. Мақалада орта ғасырлардағы керуен бағыттарының траекториясын түпкілікті
айқындаған су теңгерімінің құрылымына әсер еткен табиғи факторларды талдауға басты
назар аударылған. Факторлардың ішінде ең маңыздылары – климаттық ерекшеліктер,
Талас, Аса және кішігірім өзендердің жоғарғы ағысының орографиясы, орта ағысының
геологиялық және гидрогеологиялық құрылымы, сондай-ақ бүкіл бассейн өзендерінің
төменгі ағысындағы тектоникалық фактор. Ежелгі керуен жолдарын анықтау әдісі
ретінде аумақты игерудің басты бекеттерді және ірі қоныстарды байланыстырушы
буындар санатындағы төрткүлдер тізбегін айқындау алынды. Идентификациялаудың
негізіне белгілі төрткүлдердің морфологиялық, морфометриялық белгілерінің кешені
мен орналасудың өзіне тән географиялық критерийлері алынды. Бұл жұмыс дайындық
кезеңінде Google Earth жүйесін пайдалану арқылы жүзеге асырылды. Далалық зерттеулер барысында перспективалы аумақтар шегінде қазба жұмыстары жүргізілді.
Тараз – керуен маршруттарының солтүстік, шығыс және оңтүстік бағыттары тоғысқан
Талас-Аса бассейніндегі ең ірі қалалық орталық болған. Испиджаб тарихи-мәдени
аймағынан шыққан сауда керуендері Таразға қарай Теріс өзенінің арнасын бойлай
немесе Күйік асуы арқылы бет алған. Осы тұстан трасса тармақталған: бір маршрут
Қырғыз Алатауының солтүстік беткейлерін бойлай шығыс бағытқа қарай кетсе, екіншісі
– Талас өзенінің аңғарымен солтүстікке, Бетпақдалаға қарай бағытталған.
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.