Мәзір
Статьи

ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ)

Алмат Абсаликов

Бет. 180-190

Аңдатпа

Бұл зерттеуде Ахсан ат-Таварих шығармасының Хасанбек Румлу тарапынан жазылған әртүрлі тізімдеріне деректанулық талдау жүргізілді. Аталған қолжазбалар Нуруосмание кітапханасы (Стамбул), Малик кітапханасы, Иран парламенті кітапханасы қорларында сақталған, сондай-ақ Тегеран қаласында жарық көрген баспа нұсқасы қарастырылды. Негізгі назар қолжазбалардың әртүрлі тізімдеріндегі Қасым хан мен Хақназар ханның генеалогиясын салыстыруға аударылды.

Генеалогияның әртүрлі мәтіндік нұсқаларын салыстыру, тарихи тұлғалардың есімдерін өзара сәйкестендіру арқылы көшірушілердің ықтимал қателіктерін, мәтіндік бұрмалануларды анықтау және қазақ хандарының генеалогиясының шынайылығын нақтылау осы мәселені зерттеушілер үшін үлкен маңызға ие.

Зерттеу барысында қойылған міндеттердің бірі - генеалогиялық тізбектегі буындарды басқа тарихи дереккөздермен салыстыра отырып қайта қалпына келтіру. Зерттеудің өзектілігі қолжазба деректерін салыстырмалы түрде талдау негізінде қазақ хандарының генеалогиясын нақтылау және сыни тұрғыдан қайта пайымдау қажеттілігімен айқындалады.

Қазақ билеушілерінің әулеттік тарихына арналған бірқатар еңбектер болғанымен, ортағасырлық жылнамалардың әртүрлі тізімдеріндегі генеалогиялық мәліметтерге қатысты көптеген мәселелер бүгінгі күнге дейін жеткілікті дәрежеде зерттелмей келеді. Осыған байланысты Ахсан ат-Таварих негізінде генеалогиялық желіні қайта қалпына келтіру және ұсыну әрекеті жасалды.

Сонымен қатар, Урус ханнан Қасым ханға дейінгі генеалогиялық желі зерттеушілер арасында айтарлықтай келіспеушілік туғызбайды.

     
Ахсан ат -Таварих, ХасанбекРумлу, дереккөздер, қолжазбалар, нұсқалар, кітапханалар, Қасым хан, Хақназар хан, Жәнібек.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ). «Мәдени мұра». 112, 1 (Mar. 2026), 180–190.
(1)ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ). main 2026, 112 (1), 180-190.
ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ). (2026). «Мәдени мұра», 112(1), 180-190. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/556
ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ). «Мәдени мұра», [S. l.], v. 112, n. 1, p. 180–190, 2026. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/556. Acesso em: 19 nov. 2026.
“ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ)”. 2026. «Мәдени мұра» 112 (1): 180-90. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/556.
“ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ)” (2026) «Мәдени мұра», 112(1), pp. 180–190. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/556 (Accessed: 19 November 2026).
[1]“ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ)”, main, vol. 112, no. 1, pp. 180–190, Mar. 2026, Accessed: Nov. 19, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/556
“ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ)”. «Мәдени мұра», vol. 112, no. 1, Mar. 2026, pp. 180-9, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/556.
“ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ)”. «Мәдени мұра» 112, no. 1 (March 31, 2026): 180–190. Accessed November 19, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/556.
1.ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ). main [Internet]. 2026 Mar. 31 [cited 2026 Nov. 19];112(1):180-9. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/556
1.ХАСАНБЕК РУМЛУДЫҢ «АХСАН АТ-ТАУАРИХ» ЕҢБЕГІНДЕГІ ҚАЗАҚ ХАНДАРЫНЫҢ ГЕНЕАЛОГИЯСЫ (БЕС ҚОЛЖАЗБА КӨШІРМЕСІ МЕН БІР БАСПА БАСЫЛЫМЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ). main. 2026;112(1):180-190. Accessed November 19, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/556