СРЕДНЕВЕКОВЫЙ ФОРПОСТ ЖЕЗДЫ НА СЕВЕРНЫХ ЧИНКАХ УСТЮРТА: ПРЕДВАРИТЕЛЬНЫЕ ИТОГИ ИССЛЕДОВАНИЯ

Арман Бисембаев; Гаухар  Калдыбаева; Газиз Ахатов

Аңдатпа

Мақалада Үстірттің солтүстік шыңқтарында орналасқан Жезды бекіністі қоныс-форпостын зерттеу нәтижелері ұсынылған. Далалық зерттеулер материалдары, керамикалық кешенді, жоспарлану құрылымын және фортификациялық ерекшеліктерді талдау негізінде ескерткіштің мәдени-хронологиялық сипаттамасы мен функционалдық мақсаты нақтыланды. Қоныстың неғұрлым қарқынды өмір сүрген кезеңі ерте ортағасырлық уақытқа (VII ғ. екінші жартысы – IX ғ. бірінші жартысы) жататыны анықталды. Материктік ұлутас плиталарынан мұқият қаланған қорғаныс қабырғалары, атыс мұнаралары, қақпа алдындағы лабиринт және ішкі бөлмелердің жоспарлануы Жезды қонысының Жетіасар мәдениетінің Жетіасар-III кезеңіне жататынын көрсетеді.

Ескерткіш маңынан анықталған жебе тәрізді жоспарлы нысандарға ерекше назар аударылды. Керамикалық материалдар мен мерзімдеуші белгілерді салыстыру олардың қоныспен синхронды екенін көрсетіп, аталған нысандарды аумақты игерудің бірыңғай контексінде қарастыруға мүмкіндік береді. Ескерткіштің топографиялық орналасуы мен фортификациялық жүйесін талдау Жезды қонысының Жетіасар мәдениетінің таралу аймағының солтүстік шетінде стратегиялық маңызды орын алғанын және, ықтимал, Үстірттің шыңқ аймақтары арқылы өтетін қозғалыс жолдарын бақылап отырғанын көрсетеді. Қазіргі уақытта Жезды қонысы Жетіасар мәдениетінің ең солтүстік ескерткіші әрі Батыс Қазақстан аумағында алғаш рет анықталып, зерттелген нысан болып табылады.

археология, ортағасыр, Үстірт, Жезды форпосты, қорғаныс құрылыстары, жебе тәрізді жоспарлар

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ. «Мәдени мұра». 113, 2 (Jun. 2026), 89–98.

(1)ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ. main 2026, 113 (2), 89-98.

ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ. (2026). «Мәдени мұра», 113(2), 89-98. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/624

ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ. «Мәдени мұра», [S. l.], v. 113, n. 2, p. 89–98, 2026. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/624. Acesso em: 24 sep. 2026.

“ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ”. 2026. «Мәдени мұра» 113 (2): 89-98. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/624.

“ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ” (2026) «Мәдени мұра», 113(2), pp. 89–98. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/624 (Accessed: 24 September 2026).

[1]“ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ”, main, vol. 113, no. 2, pp. 89–98, Jun. 2026, Accessed: Sep. 24, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/624

“ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ”. «Мәдени мұра», vol. 113, no. 2, June 2026, pp. 89-98, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/624.

“ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ”. «Мәдени мұра» 113, no. 2 (June 30, 2026): 89–98. Accessed September 24, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/624.

1.ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ. main [Internet]. 2026 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 24];113(2):89-98. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/624

1.ҮСТІРТТІҢ СОЛТҮСТІК ЖАРТАСТАРЫНДАҒЫ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ ЖЕЗДІ БЕКЕТІ: ЗЕРТТЕУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ. main. 2026;113(2):89-98. Accessed September 24, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/624