Аңдатпа
Әзірбайжан аумағында тарихи тұрғыдан көпқырлы суару жүйелері (арықтар, бұлақтар, құдықтар, бассейндер, тоғандар және т.б.) жасалған. Адамзаттың ең құнды өнертабыстарының бірі – жасанды суару жүйесі болып табылатын қанат (кәріз) жүйесі. Негізінен суды таулы аймақтан басқа жерге тасымалдауды қамтамасыз ететін қанат жүйесі қалалық мәдениеттің дамуына байланысты кеңінен таралған. Қалаларды көркейтуге ықпал еткен бұл жүйе олардың әлеуметтік жоспарлануына да әсер етті. Қанаттардың маңында шеберханалар орналасып, қала маңындағы бақтар мен егістік алқаптары жасалған. Ежелгі дәуірден бері әлемнің түрлі аймақтарында, соның ішінде Әзірбайжанда қалыптасқан қанат жүйесі елдегі ауыл шаруашылығының, отырықшы өмір салтының және қалалық мәдениеттің даму көрсеткіші болып табылады. Соңғы кезеңдерде Әзірбайжанда жүргізілген археологиялық қазбалар қанат жүйесінің кеңінен таралуы негізінен араб шапқыншылығынан кейінгі кезеңге тиесілі екенін дәлелдеді. Нахчыван, Қарабақ, Гәнжа, Газах және басқа да аймақтарда қанат жүйесі кеңінен таралғанымен, олардың көбісі қазіргі уақытта пайдаланылмайды. Дегенмен этнографиялық зерттеулер кейбір қалаларда (мысалы, Ордубад және т.б.) қанат мәдениетінің әлі де сақталғанын көрсете. Зерттеудің негізгі мақсаты – көне су жеткізу жүйесін зерттеу арқылы халықтың өмір салты мен мәдени мұрасын зерттеу. Бұл зерттеу барысында кәріз жүйесі Ордубад, Нахчыван, Гәнжа және басқа да қалалары қарастырылып, халықтың күнделікті өміріндегі кәріздің маңызы зерттелді. Этнографиялық зерттеумен қатар, халық арасында сауалнама жүргізілді. Мақалада ортағасырлық дереккөздер (Хамдулла Казвини, Надир Мирза Қажар, Хиндушах Нахчывани және т.б.), еуропалық авторлардың еңбектері (Э. Полак, Дж. Браун және т.б.) және заманауи зерттеулер пайдаланылды.
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.