КАРА-ШАЙТАН – СВЯЗУЮЩЕЕ ЗВЕНО  МЕЖДУ МЕРВОМ И БУХАРОЙ

Сердар Атдаев

Аңдатпа

Ғылыми мақала дереккөздерде Кара-Шайтан (Гара-Шейтан, Қара Ібіліс) деген лақап атпен кездесетін тарихи тұлғаға арналған. Оның шын есімі қазіргі тарихнамада белгісіз. Соған қарамастан, оның тағдыры XIX ғасырдың екінші жартысындағы түрікмен халқының тарихымен тығыз байланысты. Зерттеу жұмысының мақсаты – осы күнге дейін жеткілікті зерттелмеген бұл ғылыми мәселені ашуға мүмкіндік беретін барлық материалдарды жинақтау. Тарихи деректерді зерттеуде салыстырмалы-тарихи әдіс қолданылды, сондай-ақ мәселені ашуда антропологиялық тәсіл арқылы сол кезеңдегі оқиғалар көрінісін жан-жақты ғылыми негізде сипаттауға мүмкіндік берді. Зерттеу жұмысын жазу барысында Бұхаралық, қазақ, орыс және еуропалық дереккөздер қолданылды, олардың мәліметтері сол кезеңдегі әскери-саяси оқиғалардың хронологиясын нақты құруға мүмкіндік берді.

Мақалада осы аймақтағы тарихи үдерістерге, әсіресе Ресей империясының Бұхар әмірлігін жаулап алуы кезіндегі түрікмен тайпаларының қатысуына қатысты бұрын белгісіз болған деректер ұсынылған. Жаңа тарихи тұлғалар мен олардың аймақтағы күрделі тарихи кезеңдегі оқиғаларға қатысуы туралы мәліметтер берілген. Сонымен қатар, Мерв оазисі мен Бұхар әмірлігі шекарасындағы тәртіпті қадағалаған түрікмен яссауылдарының (тәртіп сақшыларының) рөлі мен олардың күзет қызметі туралы баяндалған. Жоғарыда аталған саяси оқиғалардың басында тұрған Кара-Шайтанның қызметі аймақта бейбітшілік пен тұрақтылықтың орнауына үлес қосты

Қара-Шайтан, Мерв, Яссауылдар, Ресей империясы, Бұхар әмірлігі, Іржар шайқасы, Зеребұлақ оқиғасы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН. «Мәдени мұра». 109, 2 (Jul. 2025), 150–164.

(1)МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН. main 2025, 109 (2), 150-164.

МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН. (2025). «Мәдени мұра», 109(2), 150-164. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/500

МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН. «Мәдени мұра», [S. l.], v. 109, n. 2, p. 150–164, 2025. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/500. Acesso em: 10 oct. 2026.

“МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН”. 2025. «Мәдени мұра» 109 (2): 150-64. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/500.

“МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН” (2025) «Мәдени мұра», 109(2), pp. 150–164. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/500 (Accessed: 10 October 2026).

[1]“МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН”, main, vol. 109, no. 2, pp. 150–164, Jul. 2025, Accessed: Oct. 10, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/500

“МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН”. «Мәдени мұра», vol. 109, no. 2, July 2025, pp. 150-64, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/500.

“МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН”. «Мәдени мұра» 109, no. 2 (July 1, 2025): 150–164. Accessed October 10, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/500.

1.МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН. main [Internet]. 2025 Jul. 1 [cited 2026 Oct. 10];109(2):150-64. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/500

1.МЕРВ ПЕН БҰХАРА АРАСЫНДАҒЫ БІТІМГЕР- ҚАРА-ШАЙТАН. main. 2025;109(2):150-164. Accessed October 10, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/500