ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ

Ардаби Мәулет

Аңдатпа

Түркі тілдес халықтардың ғасырлар бойы қалыптасқан ортақ тарихи-мәдени даму жолы олардың рухани мұрасының біртұтастығын айғақтайды. Қазақ халқының этникалық болмысы XV ғасырда толық қалыптасқанымен, оған дейінгі мәдениет нысандары рулық-тайпалық өнер аясында дамығаны белгілі. XIV–XV ғасырларда Сырдария алқабынан Алтайға, Оңтүстік Орал маңынан Жетісуға дейінгі кеңістікте өмір сүрген түркі тілдес тайпалар бірлестігі кейін Шыңжаң қазақтарының этникалық құрамын анықтады. Аталмыш түркі халықтарының рухани мұрасы, соның ішінде аспаптық музыкасы көшпелі өмір салтымен тығыз байланысты болып, этностың мәдени тұтастығы мен ұлттық болмысының қалыптасуына зор ықпал етті. Осы негізде жазылған бұл ғылыми мақалада Шыңжаң қазақтарының аспаптық музыкалық мұрасы тарихи-мәдени контексте қарастырылған. Зерттеу мақсаты – осы аймақтағы домбыра және сыбызғы дәстүріне тән көркемдік-орындаушылық ерекшеліктерді, тарихи тұлғалардың рөлін, аймақтық мектептердің қалыптасуын жүйелі түрде зерделеу арқылы бұл өңірдің түркі әлемі мен Қазақстанның музыкатану ғылымындағы орны мен маңызын айқындау. Зерттеу барысында тарихи-типологиялық, салыстырмалы-теориялық және этнофондық әдістер мен кешенді талдау тәсілдері қолданылды. Шыңжаң қазақтарының аспаптық музыкасы ноталық және аудиоматериалдар негізінде сараланып, домбыра күйлерінің құрылымдық ерекшеліктері мен саздық-мақамдық айырмашылықтары айқындалды. Нәтижесінде, бұл өңірдің өзіндік орындаушылық дәстүрлері, тарихи тұлғалардың көркемдік қолтаңбасы және аспаптық музыкасының тарихи-мәдени даму үдерісі ғылыми тұрғыдан талданды.

Қазақтар, мәдени мұра, дәстүр, аспаптық музыка, домбыра

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ . «Мәдени мұра». 109, 2 (Jul. 2025), 126–149.

(1)ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ . main 2025, 109 (2), 126-149.

ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ . (2025). «Мәдени мұра», 109(2), 126-149. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/506

ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ . «Мәдени мұра», [S. l.], v. 109, n. 2, p. 126–149, 2025. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/506. Acesso em: 10 oct. 2026.

“ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ ”. 2025. «Мәдени мұра» 109 (2): 126-49. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/506.

“ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ ” (2025) «Мәдени мұра», 109(2), pp. 126–149. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/506 (Accessed: 10 October 2026).

[1]“ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ ”, main, vol. 109, no. 2, pp. 126–149, Jul. 2025, Accessed: Oct. 10, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/506

“ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ ”. «Мәдени мұра», vol. 109, no. 2, July 2025, pp. 126-49, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/506.

“ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ ”. «Мәдени мұра» 109, no. 2 (July 1, 2025): 126–149. Accessed October 10, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/506.

1.ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ . main [Internet]. 2025 Jul. 1 [cited 2026 Oct. 10];109(2):126-49. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/506

1.ШЫҢЖАҢ ҚАЗАҚТАРЫ АСПАПТЫҚ МУЗЫКАЛЫҚ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ . main. 2025;109(2):126-149. Accessed October 10, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/506