Аңдатпа
Мақалада түркі халықтарының дәстүрлі дүниетанымындағы «Жер-Су» (Йер-Су) концептісінің мифологиялық және этнографиялық мазмұны қарастырылады. Бүгінгі таңда архаикалық нанымдар мен заманауи экологиялық этика арасындағы сабақтастықты зерделеу, түркі халықтарының ортақ мәдени кодын айқындау тұрғысынан маңызды мәселе болып табылады. Зерттеу мақсаты көне түркі жазба жәдігерлері мен этнографиялық деректерді өзара байланыстыра отырып, Жер-Су ұғымының мифологиялық негіздерін, оның «үш әлем» моделіндегі орнын және қазіргі түркі халықтарында сақталған мінәжат ету тәжірибелерін кешенді түрде талдау болып табылады. Зерттеу барысында тарихи-салыстырмалы талдау, герменевтикалық тәсіл және этнографиялық сипаттама әдістері қолданылды. А. Кононов, В. Бартольд, С. Абрамзон, А. Анохин, Ю. Худяков және Қ. Сартқожаұлы, Ә. Төлеубаев, С. Қондыбай сынды ғалымдардың еңбектеріне деректанулық талдау жасалды. «Жер-Су» ұғымының жай ғана ландшафтық атау емес, Тәңірі мен Ұмай деңгейіндегі киелі субстанция және мемлекеттік егемендік символы екені дәлелденді. Орталық Азия түркілеріне ортақ «Жер-Су таюу» секілді ритуалдардың исламдық қабаттармен астасып, діни синкретизм түрінде сақталғаны анықталды. Зерттеу нәтижесі Жер-Су культінің түркі халықтарының этникалық бірегейлігі мен экологиялық мәдениетінің іргетасы екенін айғақтайды. «Жер-Су» түркі халықтарының ортақ культі екенін дүниетанымына қарап, рухани тамыры бір екенін айқындайды.
этникалық бірегейлік, Жер-Су(Йер-Су), Ортаңғы әлем, Тәңірі, руникалық ескерткіштер, Атамекен, діни синкретизм
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.
Дәйексөз келтіру сілтемелері
[1]2026. ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ. «Мәдени мұра». 113, 2 (Jun. 2026), 191–201.
(1)ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ. main 2026, 113 (2), 191-201.
ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ. (2026). «Мәдени мұра», 113(2), 191-201. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/560
ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ. «Мәдени мұра», [S. l.], v. 113, n. 2, p. 191–201, 2026. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/560. Acesso em: 10 oct. 2026.
“ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ”. 2026. «Мәдени мұра» 113 (2): 191-201. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/560.
“ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ” (2026) «Мәдени мұра», 113(2), pp. 191–201. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/560 (Accessed: 10 October 2026).
[1]“ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ”, main, vol. 113, no. 2, pp. 191–201, Jun. 2026, Accessed: Oct. 10, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/560
“ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ”. «Мәдени мұра», vol. 113, no. 2, June 2026, pp. 191-0, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/560.
“ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ”. «Мәдени мұра» 113, no. 2 (June 30, 2026): 191–201. Accessed October 10, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/560.
1.ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ. main [Internet]. 2026 Jun. 30 [cited 2026 Oct. 10];113(2):191-20. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/560
1.ТҮРКІ ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛІ ДҮНИЕТАНЫМЫНДАҒЫ ЖЕР-СУ ҰҒЫМЫ: МИФОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ МІНӘЖАТ ЕТУ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ. main. 2026;113(2):191-201. Accessed October 10, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/560