Menu
Статьи

Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Білəлова Г.Д.

pp. 24-33

Abstract

Тасмола шеберлері кескіндеме, қолөнер бұйымдарында «аң мəнерін» талғаммен
үйлесімді қолданып, қиял бейнені ұтымды бере білген. Сақ жəдігерлері əсемдік,
сапалық жағынан қазіргі мүсіндеу, кескіндеме, бейнелеу өнерімен салыстырғанда
өзіне тəн айрықша стилімен ерекшеленеді. Қола, темір, алтыннан ойып, құйып
сақтар жасаған аң, жануар, құс мүсіндерінде табиғилық сипат басымдау. Ежелгі
адамдар өздерін табиғаттың ажырамас бір бөлігі деген дүниетанымнан болу керек,
олар қоршаған ортаны бейнелеуде асқан шеберлік танытты.
Тасмола аң стиліне барлық сақ өнерінің заңдылықтары тəн. Олардың стилі
мақсатқа ұмтылушылық пен көркемдік ішкі бірлігінің нəтижесінде пайда болған.
Аң стилінің басты мақсаты жануар бейнесінің негізгі ойы мен нақтылығын,
жыртқыш аңның күшін, ұмтылуын немесе жүйрік, сезімдік, қарсылық көрсете
алатын шөпқоректінің бейнелері салынған. Аң мəнерінде жасалған Орталық
Қазақстандық жеке бұйымдары, олардың жалпы мінез-қылықтары мен негізгі
ерекшеліктері, тұрғылықты дəстүрлер мен тұрғылықты шеберлермен жасалған.
Орталық Қазақстан ерте сақ заманында Жетісу, Алтай, Тыва мен Минусин шұңқыр
қазанының руларымен тығыз байланыста болған.
Тасмола бейнелеу өнері жоғарғы деңгейде дамығанын көне ескерткіштерден
айқындаймыз. Алтын, қола мен сүйектен жасалған заттарға композициялар, ат-
əбзелдердің көркемделген əшекей салпыншақтарындағы «аң стилінде» кескіндер
бүгінгі күні баға жетпес мұра жəне өткен ғасырлардан ақпарат беретін мəдени
шежіре.

Сарыарқа, ерте темір ғасыры, патшалық қорған, аң стилі, жерлеу ғұрпы.

01 Introduction

The full text of the article is available for download in PDF format on the right panel.

Citation Links

[1]2024. Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Madeni Mura. 94, 3 (Feb. 2024), 24–33.
(1)Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. main 2024, 94 (3), 24-33.
Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. (2024). Madeni Mura, 94(3), 24-33. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367
Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Madeni Mura, [S. l.], v. 94, n. 3, p. 24–33, 2024. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367. Acesso em: 22 nov. 2026.
“Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. 2024. Madeni Mura 94 (3): 24-33. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367.
“Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ” (2024) Madeni Mura, 94(3), pp. 24–33. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367 (Accessed: 22 November 2026).
[1]“Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”, main, vol. 94, no. 3, pp. 24–33, Feb. 2024, Accessed: Nov. 22, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367
“Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Madeni Mura, vol. 94, no. 3, Feb. 2024, pp. 24-33, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367.
“Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Madeni Mura 94, no. 3 (February 6, 2024): 24–33. Accessed November 22, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367.
1.Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. main [Internet]. 2024 Feb. 6 [cited 2026 Nov. 22];94(3):24-33. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367
1.Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. main. 2024;94(3):24-33. Accessed November 22, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367