Мәзір
Статьи

Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Білəлова Г.Д.

Бет. 24-33

Аңдатпа

Тасмола шеберлері кескіндеме, қолөнер бұйымдарында «аң мəнерін» талғаммен
үйлесімді қолданып, қиял бейнені ұтымды бере білген. Сақ жəдігерлері əсемдік,
сапалық жағынан қазіргі мүсіндеу, кескіндеме, бейнелеу өнерімен салыстырғанда
өзіне тəн айрықша стилімен ерекшеленеді. Қола, темір, алтыннан ойып, құйып
сақтар жасаған аң, жануар, құс мүсіндерінде табиғилық сипат басымдау. Ежелгі
адамдар өздерін табиғаттың ажырамас бір бөлігі деген дүниетанымнан болу керек,
олар қоршаған ортаны бейнелеуде асқан шеберлік танытты.
Тасмола аң стиліне барлық сақ өнерінің заңдылықтары тəн. Олардың стилі
мақсатқа ұмтылушылық пен көркемдік ішкі бірлігінің нəтижесінде пайда болған.
Аң стилінің басты мақсаты жануар бейнесінің негізгі ойы мен нақтылығын,
жыртқыш аңның күшін, ұмтылуын немесе жүйрік, сезімдік, қарсылық көрсете
алатын шөпқоректінің бейнелері салынған. Аң мəнерінде жасалған Орталық
Қазақстандық жеке бұйымдары, олардың жалпы мінез-қылықтары мен негізгі
ерекшеліктері, тұрғылықты дəстүрлер мен тұрғылықты шеберлермен жасалған.
Орталық Қазақстан ерте сақ заманында Жетісу, Алтай, Тыва мен Минусин шұңқыр
қазанының руларымен тығыз байланыста болған.
Тасмола бейнелеу өнері жоғарғы деңгейде дамығанын көне ескерткіштерден
айқындаймыз. Алтын, қола мен сүйектен жасалған заттарға композициялар, ат-
əбзелдердің көркемделген əшекей салпыншақтарындағы «аң стилінде» кескіндер
бүгінгі күні баға жетпес мұра жəне өткен ғасырлардан ақпарат беретін мəдени
шежіре.

Сарыарқа, ерте темір ғасыры, патшалық қорған, аң стилі, жерлеу ғұрпы.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. «Мәдени мұра». 94, 3 (Feb. 2024), 24–33.
(1)Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. main 2024, 94 (3), 24-33.
Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. (2024). «Мәдени мұра», 94(3), 24-33. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367
Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. «Мәдени мұра», [S. l.], v. 94, n. 3, p. 24–33, 2024. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367. Acesso em: 22 nov. 2026.
“Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. 2024. «Мәдени мұра» 94 (3): 24-33. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367.
“Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ” (2024) «Мәдени мұра», 94(3), pp. 24–33. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367 (Accessed: 22 November 2026).
[1]“Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”, main, vol. 94, no. 3, pp. 24–33, Feb. 2024, Accessed: Nov. 22, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367
“Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. «Мәдени мұра», vol. 94, no. 3, Feb. 2024, pp. 24-33, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367.
“Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. «Мәдени мұра» 94, no. 3 (February 6, 2024): 24–33. Accessed November 22, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367.
1.Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. main [Internet]. 2024 Feb. 6 [cited 2026 Nov. 22];94(3):24-33. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367
1.Б.з.д. VII-VI ғғ. САРЫАРҚАДАҒЫ ЕРТЕ САҚ АҢ СТИЛІНІҢ МАҢЫЗДЫ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. main. 2024;94(3):24-33. Accessed November 22, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/367