Мәзір
Статьи

ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ

Светлана Кузембаева 1

1 Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті

Бет. 118-128

Аңдатпа

Мақалада қазақтың ою-өрнек өнерінің дамуы мен қалыптасуының, өркендеуі мен өрістеуінің философиялық танымы тың материалдармен тұжырымдалып, тереңінен баяндалады. Ою-өрнек өнерінің қалыптасу кезеңі көне заманнан бастау алып, ғасырлар бойы дамып, халықтың өмір тіршілігінде дәстүр жалғасын тапқан мәдени құндылық пен рухани байлық болғандығы айтылады. Философиялық таным негізінде қазақ ою-өрнек өнерінің қалыптасып, дамуы туралы Ә.Марғұлан, С.Қасиманов, И.Ожегов, М.С.Каган, Т.В.Холостова, К.Нұрланова, Ә.Нысанбаев, Т.Әбжанов ғалымдардың тұжырымды ой-пікірлері қарастырылады. Қазақ халқының ою-өрнек үлгілері ғасырлар қойнауынан жеткен салқылмас қазына екендігі, халқымыздың оюмен өрнектелген – шежіре тарихы болғандығы баяндалады. Қазақ халқы қолөнер дамуының мәдени құндылықтарын ой таразысына салып, ою-өрнек түрлерімен айқындап берген. Қазақ халқының қолөнеріндегі ою-өрнек түрлерінің философиялық танымы көне заманнан бастап, күні бүгінге дейінгі дәстүр жалғастығымен түрлі сәнді бұйымдарда, тұрмыстық заттарда көрініс тапқан халықтық мұра екендігі қарастырылады.

Мақалада ою-өрнек айшықтарын қазақ халқының тұрмыс-тіршілігінде қолданудың ерекшеліктері сараланып, оның философиялық танымы жаңа буындармен өрнектелген ою-өрнек түрлерімен жетілгені қарастырылады. Қазақ ою-өрнектері қолданылу аясында кең мағынаға ие болып, ою-өрнектердің зооморфтық, өсімдіктік, космогониялық, геометриялық түрлерінің қайта түрленіп, толығуы туралы тың мәліметтер берілген. Қазақ қолөнерінің көкжиегін кеңейткен, ең ежелгі, әрі кең таралған ою-өрнек түрлері халықтың философиялық ой-танымын ұлғайтып, халық қолөнерінің дамуында сан ғасырдың қолөнерін мұра еткендігі баяндалған. Ою-өрнек – қазақ халқының мәдени дамуының шежіресі, философиялық ой-танымының көрінісі, рухани құндылығының эстетикалық талғамы.

Ою-өрнек, мәдени мұра, ою-өрнек өнері, ою-өрнек түрлері, қолөнер, мәдени құндылық, философиялық таным, эстетикалық талғам, рухани құндылық, Палеолит дәуірі, Мезолит дәуірі, Неолит дәуірі.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ. «Мәдени мұра». 104, 1 (Apr. 2024), 118–128.
(1)ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ. main 2024, 104 (1), 118-128.
ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ. (2024). «Мәдени мұра», 104(1), 118-128. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/404
ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ. «Мәдени мұра», [S. l.], v. 104, n. 1, p. 118–128, 2024. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/404. Acesso em: 19 nov. 2026.
“ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ”. 2024. «Мәдени мұра» 104 (1): 118-28. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/404.
“ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ” (2024) «Мәдени мұра», 104(1), pp. 118–128. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/404 (Accessed: 19 November 2026).
[1]“ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ”, main, vol. 104, no. 1, pp. 118–128, Apr. 2024, Accessed: Nov. 19, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/404
“ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ”. «Мәдени мұра», vol. 104, no. 1, Apr. 2024, pp. 118-2, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/404.
“ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ”. «Мәдени мұра» 104, no. 1 (April 5, 2024): 118–128. Accessed November 19, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/404.
1.ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ. main [Internet]. 2024 Apr. 5 [cited 2026 Nov. 19];104(1):118-2. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/404
1.ОЮ-ӨРНЕК ӨНЕРІНІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ТАНЫМЫ. main. 2024;104(1):118-128. Accessed November 19, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/404