САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ

Айкөркем Мұстажап

Аңдатпа

Бұл мақала Алтын Орда дәуіріндегі керамика өнерінің дамуын, оның технологиялық және көркемдік ерекшеліктерін саралайды. Археологиялық қазбалар барысында табылған қыш бұйымдар арқылы Сарайшық қаласының ортағасырлық қолөнер мен сауда орталығы болғаны дәлелденеді. Қыш бұйымдардың материалдық құрамы, глазурьлеу және сырлау әдістері, полихромды керамика үлгілері қарастырылады. Әртүрлі өңдеу тәсілдері мен бояулардың қолданылуы олардың эстетикалық мәнін арттырып, мәдени ықпалдастықты көрсетеді. Қытай, Иран, Орталық Азия және Еуропа мәдениеттерінің ықпалы Алтын Ордадағы керамика өнерінде айқын байқалады. Бұйымдарда өсімдік, зооморфты, геометриялық өрнектермен қатар, ислам мәдениетіне тән жұмақ бағы бейнесінің символдық нышандары кездеседі. Автор алтынордалық керамиканың өзге өркениеттермен байланысын көрсете отырып, жергілікті ерекшеліктермен ұштастырып жасалған қыш бұйымдардың көркемдік және тарихи құндылығын ашады. Мақалада ерекше атап өтілетін жайт – алтын фольгамен әрленіп, қызыл таушымылдық гүлдері бейнеленген сәнді полихромды керамика бөлшегі. Бұл бұйым ислам мәдениетіне тән жұмақ бағы бейнесінің көркемдік нышаны ретінде қарастырылады. Автор алтынордалық керамиканың мәдени синтезін сипаттап, оның тарихи және эстетикалық құндылығын аша отырып, әртүрлі өркениеттермен байланысын нақты мысалдар арқылы көрсетеді.

Сарайшық, Алтын Орда, керамика, сырлы қыш бұйымдар, қазба жұмыстары, полихромды керамика.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ. «Мәдени мұра». 109, 2 (Jul. 2025), 84–96.

(1)САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ. main 2025, 109 (2), 84-96.

САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ. (2025). «Мәдени мұра», 109(2), 84-96. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/502

САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ. «Мәдени мұра», [S. l.], v. 109, n. 2, p. 84–96, 2025. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/502. Acesso em: 10 oct. 2026.

“САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ”. 2025. «Мәдени мұра» 109 (2): 84-96. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/502.

“САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ” (2025) «Мәдени мұра», 109(2), pp. 84–96. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/502 (Accessed: 10 October 2026).

[1]“САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ”, main, vol. 109, no. 2, pp. 84–96, Jul. 2025, Accessed: Oct. 10, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/502

“САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ”. «Мәдени мұра», vol. 109, no. 2, July 2025, pp. 84-96, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/502.

“САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ”. «Мәдени мұра» 109, no. 2 (July 1, 2025): 84–96. Accessed October 10, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/502.

1.САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ. main [Internet]. 2025 Jul. 1 [cited 2026 Oct. 10];109(2):84-96. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/502

1.САРАЙШЫҚТЫҢ СЫРЛЫ ҚЫШ БҰЙЫМДАРЫ ЖӘНЕ АЛТЫН САБАҚТЫ ТАУШЫМЫЛДЫҚ. main. 2025;109(2):84-96. Accessed October 10, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/502