Меню
Статьи

КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ

Светлана Кузембаева 1 , Бақдәулет Ж.Ж.

1 Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті

Стр. 129-138

Аннотация

Мақалада халықтың өмірі мен тұрмыс-тіршілігінде
тұрақты орын алған, бүгінгі күнге дейін философиялық белгілері
мен идеялық мәнін жоймаған, бағалы үй бұйымдарының бірі – кілем
түрлері мен атаулары туралы тереңнен баяндалады. Ел тұрмысында
мәдени мұра болып табылған қалы кілем, жібек кілем, масаты кілем,
мақта кілем, құлпырма кілем, тақыр кілем, түкті кілем түрлері қазақ
халқының кілем тоқу өнерімен ертеден айналысқанын дәйектеп бе-
реді. Кілем қазақтың топырағында бұдан мың жылдар бұрын, өнер
шеберлерінің ой қазынасынан туындап, шеберлердің қолдарымен
жасалып, оюлардың түрлері мен атаулары кілемдерде толық қол-
данғаны айтылады. Қазақ кілемдегі ою-өрнектердің философиялық
белгілері мен идеялық мәні ою-өрнек өнерінің қалыптасып, дамуы
туралы Ә.Марғұлан, М.Ш.Өмірбекова, К.Ибраева, Ә.Тәжімұратов, Ө.
Жанібеков, Ш.Әбдуалиева ғалымдардың тұжырымды ой-пікірлерімен
сараланады.
Мақалада қазақ кілемдегі ою-өрнектердің философиялық бел-
гілері мен идеялық мәні сараланып, қазақ халқының тұрмыс-тір-
шілігінде кілемді қолданудың ерекшеліктері сипатталады. Кілемнің
философиялық танымында жаңа буындармен өрнектелген ою-өрнек
түрлерінің өрістеп жетілгені қарастырылады. Қазақ ою-өрнектері қол-
данылу аясында кең мағынаға ие болып, ою-өрнектердің зооморфтық,
өсімдіктік, космогониялық, геометриялық түрлерінің қайта түрленіп,
толығуы туралы тың мәліметтер берілген. Кілемше теріліп тоқылатын
жіптердің бояу түстері анықталып, «қошқар мүйіз», «сыңар мүйіз»,
«иттабан», «көбелек» ою-өрнек түрлері кілем өрнектерінің жеке мү-
шелерін суреттейтін өрнек түрлері баяндалады. Кілем өрнегінде орын
алатын қызыл түске қара, көк, сары және ақ түсті ою-өрнектердің фи-
лософиялық белгілері мен идеялық мәніне зерттеу жүргізілген.

Қазақ қолөнері, қалы кілем, жібек кілем, масаты кілем, құлпырма кілем, тақыр кілем, түкті кілем, кілеміндегі өрмек, қосмүйіз, сыңармүйіз, сынықмүйіз, қырықмүйіз, қошқармүйіз, эстетикалық талғам, салт-дәстүр, әдет-ғұрып, тұмар ою.

01 Введение

Полный текст статьи доступен для скачивания в формате PDF на панели справа.

Ссылки для цитирования

[1]2024. КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ. «Мәдени мұра». 104, 1 (Apr. 2024), 129–138.
(1)КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ. main 2024, 104 (1), 129-138.
КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ. (2024). «Мәдени мұра», 104(1), 129-138. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/405
КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ. «Мәдени мұра», [S. l.], v. 104, n. 1, p. 129–138, 2024. Disponível em: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/405. Acesso em: 19 nov. 2026.
“КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ”. 2024. «Мәдени мұра» 104 (1): 129-38. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/405.
“КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ” (2024) «Мәдени мұра», 104(1), pp. 129–138. Available at: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/405 (Accessed: 19 November 2026).
[1]“КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ”, main, vol. 104, no. 1, pp. 129–138, Apr. 2024, Accessed: Nov. 19, 2026. [Online]. Available: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/405
“КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ”. «Мәдени мұра», vol. 104, no. 1, Apr. 2024, pp. 129-38, https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/405.
“КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ”. «Мәдени мұра» 104, no. 1 (April 5, 2024): 129–138. Accessed November 19, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/405.
1.КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ. main [Internet]. 2024 Apr. 5 [cited 2026 Nov. 19];104(1):129-38. Available from: https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/405
1.КІЛЕМДЕГІ ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ МЕН ИДЕЯЛЫҚ МӘНІ. main. 2024;104(1):129-138. Accessed November 19, 2026. https://madenimura-journal.kz/index.php/main/article/view/405